Khawvel a changkang chho zel a, kan nun dan leh tih dan phung pawh a inthlak danglam chak rualin thil thar a tam a tial tial a, zirna zauna huangah te pawh "theory" thar ten kan khawvel hi a tuam vel mek a ni. Globalization hi tunlai khawvel hi zir zauna huangah atang khawtlang nunah mi ten an lam ri ngun vet a hle a. Zirzauna huangah phei chuan inhnialna a tam leh em em tawh a ni. he thuziakah hian a kip-a-kawiin a nihphung zawng zawng kan sawi seng dawn lo va, chuvangin a awlsam theih bera hrilhfiah kan tum dawn a ni. Kan ngaihtuah tur ber atan chuan, Globalization hi kan khawtlang hian engtiang chiahin nge alo dawngsawn? Keini Mizo thalaite nun a nghawng danglam dan chungchang hi thlir ho kan tum dawn a ni. Hemi atan hian 'Global Media' chanchin thehdarhna chungchang hi kan thlur bing deuh bik dawn a ni. Globalization tih hi Mizo tawnga hrefiah tur chuan global tih atangin sawifiah ila a tha awm e. Global tih chu Mizo tawng chuan 'khawvel huap' tihna a ni a, globalization chu ' Khawvel huaptirna/tir tu' ti a sawifiah mai tur a ni. Oxford Dictionary of Sociology ah chuan globalization tih chu kan khawvel kalchhoh zel in a kentel, khawvel ramri avanga indaidanna in sumdawnna kawngah te leh hmun hrang hrang a thu an neih toh loh na leh khawvel zau pui mai chu hmunkhatah luang khawm tir tumna hi a ni. Globalism chuan mipuite thinlungah ngaihtuahna thar danglam tak mai, khawvel hi hmunkhatah angin ngaihtuahna neih tir a tum a ni.Thomas Friedman chuan kum 2002 khan " Globalization hi, thiamna hrang hrang hmanga sumdawnna (market, finance leh technology) chak zawk a awm theih nan khawvel hi hmun khata luankhawm tir tumna hi a ni. Khawvel ram hrangte chuan rorel na hran theuh neiin tihdan phung in ang lo tak tak tam mahse, engemaw zawng tal chuan kan in mamawh tawn theuh a. He thil hian nasa takin kan khawvel hmel hi a rawn ti danglam a, a bikin eizawnna, culture leh khawvel hmelhmang leh kalphung nasa takin a rawn ti danglam mek a ni. Tunlai khawvelah chuan ramri in hmun a luah pawi nep tial tial a, tlangtin hmun tina mite chu an in kalpawh zung zung theih tawh a. Khawvel ramdang tlawh kher lo pawhin, mahni awm hmun atangin mi chezia chu kan hre thei tawh a ni. Globalization in a kentel chu khawvel ram hrang hrang te in sumdawn tawnna (global marketing) hi a ni. Hei hi a pawihmawh em em a, heng khawvel insumdawn tawnna avang hian ram hrang a thilsiam te pawh awlsam takin kan kawtkai a rawn thleng ve zung zung thei zel tawh a ni. Entirnan, Made in Japan tih pawh helai Mizoram ang te kan lo nei ve thei zel mai a ni. Khawvel insumdawn tawnna nasa takin a nghawng danglam mek a ni. Tunlai hian Multi National company (eg.BPO call center) hrang hrangte pawh India ramahte an rawn lut ruih ruih mek a, India thalai tam tak chuan hna an lo hmuh phah thei hial a ni. Awle, Globalization chhawmnung tu ber chu chanchinthehdarna hmanrua (Media) hi a ni. Media hi 'means of communication' /'in kal pawhna ber or in biak pawhna' a ni tawp mai a ni. Hetiang hian media hi awm lo ta sela chuan khawvel insumdawn tawnna (global market) hian tun dinhmun a thleng pha hauh lovang. Media hmasaawnna chuan khawvel ram tin hi min suartluan vel mek zel a. Heng Media zinga thil pawimawh tak tak te chu, television, news broadcasting, telecommunication, computer, internet etc tih te hi a ni. Khawvel hmuntina thil thleng chanchin te pawh heng thil hmang hian kan lo hr eve zung zung thei zel tawh a ni. Tunlai khawvelah chuan thuruk tak tak hi a awm thei meuh tawh lova ni. Khawvel global media Giants an tih mai khawvel media lam control tu lian ber te chu USA mi Time Warner (sales $ 24 billion), Disney ( $ 22 billion), Bertelsmann ( $ 15 billion), Viacom ( $ 15 billion) leh Murdoch's news coorporation ( $ 11 billion) te an a ni. An ni hian chanchin thehdarh mai bakah (news broadcasting) bakah movies, sports, entertainment etc te thlengin an buaipui tel bawk a ni. Tun hma a dordarshan chuah en thin khan tunah chuan aia tha zawk star T.V / Cable kan lo nei leh toh a. Cable T.V an pek chhuah a chinah phei chuan doodarshan ai daih khan thlir alo nuam a channel hrang hrang, star movies, discovery, zee tv, sony, HBO, CNN, BBC, MTV te kan lo hmelhriat ta fur mai. Heng bakah hian regional channel heng hindi tawng bik leh mahni state tawng bik ti mai ang, programme-te poh alo chhuak leh zel a. Mizoramah ngei te poh regional channel entirnan local operator-te awmin Skylinks tih te, LPS Vision, ZONET, etc te kan lo nei ve ta hial anih hi. Globalization zarah telecommunication pawh a changtlung phah hle a, telephone sathliah mai aia changkawng zawk mobile phone-te lo chhuak in India a network nei lar zual te chu Private company; Airtel, Hutch, Idea-te an ni a. Sorkar hnuaiah BSNL-te pawh in connection an pe chhuak nasa a, BSNL phei chuan connection North East Mizoram thlengin an pechhuak a ni.Tunah phei chuan Airtel pawhin Mizoram lam a lu chilh ve ta hial bawk. Television bikah han en ta ila, thalai tam tak chuan sports-te hi kan en duh viau laiin thenkhat chuan MTV tih te, Movies etc tih te hi a ni ve thung a, kan tana tangkai tur news BBC OR CNN / lamah erawh rilru kan pe tam vak lo niin a lang. Film-ah pawh sap film ngat lo chu kan en tha duh lo a, heng kan sap film /Hollywood film kan en atang te hian a tha aiin an tihdan tha lo lam hi kan awn tam hle awm e. Hollywood culture in a tarlan nasat em em; it's my life, its me etc tih ang te hi kan nunphungah kan lo pawt lut ve mek niin a lang. Entirnan, American culture khu chu keini nen chuan dang tak a ni, kum 21 chin vel an nih hi chuan nu leh pa thlazar hnuaiah awm lo in an duh chuan in hrang an chang tawh mai thin. An ngaihdan khu an dah zalen hle, dik tak chuan an thalai nun thlahdah lutuk khu tunlai khuan an buaipui em em tawh a ni. Amaherawhchu, an nunphung thil tha deuh chu nu leh pa lak atanga an tal hran toh chuan sum lamah te pawh an intohdelh a, mahni thawchhuah ngeiin inchawm an tum thin. Keini thalai te chuan nu leh pa thawchhuah sa ring chungin, thawk peih mang si lo in, "ka puitling toh, ka nunah in rawlh suh" u etc te kan han ti ve thin hi chuan lung ati zing thlawn mai a ni. Mizo-te hi thil thar, changkanna a kan hriat tawh apiang bawh sup sup ching kan ni, BSNL in connection thar a hawn dawna mipui intlar tam ziah te kha, a thenin chan loh hlauin insual phah tep nan an lo hmang zui, kan tan a tangkai ang em tih lam ai chuan mi neih ang apiang kan duh a, kan awh ve thinna mize dik tak a pholang in ka hria. Mobile phone hi tunlai fashion ang hial a ngaih theih a lo ni ta, athen chuan intihtheih nan tak kan hmang bawk a. Tunah chuan keini Mizo thalai zingah pawh phone nei lo hi chu an thring riau a lanna awm ve tlat toh a nih hi!. cell phone hand set tha leh tha lo te hian social status ati lang kan ti thei ang chu! nu leh pa thawhchhuah sa ringin a cell phone model tha changkang to lutuk mai hmanna vak tur hre si lo a kan hum fur te hi hmasawnna tha a ni chiah em? India ramah chanchin bu lar ber ber Times of India leh The Hindu ah te in lo chhiar ve thinin ka ring; cell phone ina mi nun a chawhbuai tawh zia te an tarlang nasa hle a. Sunday Times (14/ffeb, 06)ah khan "sms is mighter than pen" tiin a rawn chhuah kha ngaihtuah tham zet mai a ni. Tunlai nula leh tlangval ingaihzawnna kawngah poh sms hi pen ai chuan an hmang nasa toh bakah an uar toh a, inlaichinna siam a awlsam a ni. Hetih lai hian heng sms hmang hian mihring inlaichinna pawh a tlachhe zawnga hman theih bawk a ni. Canada ramah cell phone hmang te zingah 50% chuan lerh kual nan an hmang an ti a, India ramah hetiang zat bawk hi awmin an sawi a ni. Keini hian engtin nge kan lo hman ve thin tihte kan in bihchian a tul ta hle. Computer lam nise tunah chuan a nei thei deuh hi chuan mahni inah kan hung fur toh a. Computer ken tel chu internet a ni. Internet hi atangkai hle a, internet hmang hian eng web site pawh i zawng thei a, mi tam tak chuan internet hmang hian ei te hial an zawng a, zirchhuah nana hmang te pawh an awm nawk a ni. Mahse, hmansual theih fe tho bawk a ni. Mitam tak chuan games leh milem tha lo en nan te hian kan hmang a, Aizawl a an survey-ah chuan Internet hmang thin zingah hian za a 80% chuan hetiang sex lam website hi an en thin an ti! (Rawsea, 2005:36). Internet chatting tih vel phei hi chu keini Mizo zingah thiam lo leh hre lo kan tlem viau ang thalai zingah ngat hi chuan a thiam lo hi chu a up-to date lo e kan ti mai thin a ni ti ru? Mizo thalai te zingah chat a rawn lar hluah a a result tam tak chu kan hre theuh ang a, Mizoram chanchinbuah te pawh kan thalai nun a nghawng zia kan tlangau pui tlut tlut thin a nih kha. Globalization avang te hian thiamna te alo sang a, kan sawi tawh ang khan communication te lo thain kawng engkimah khawvel ram kilkhawr ber anga kan ngaih te pawh in nasa takin kan lo thanchhoh phah, thilthar kan ram siam aia tha tha neiin lehlam tak chuan engkimah mi a ti hnianghnar kan ti thei awm e. Hetih rual hian globalisation rawn thang zel hian lehlam takin ka society hmel hi a rawn ti danglam ve mek a ni. A tha lam leh a chhe lam a keng tel tlat a ni. Heng khawvel inkalpawhna lo awlsam ta lutuk te hi 'drugs' ti hluartu pakhat a lo ni ve maithei ani. Heng bakah hian media atanga kan hmuh thil tha tinreng an rawn advertise-te leh kan chhehvel ram changkanga an thil neih te chuan rual awh ati na a, a nei ve lote tan a hreawm duh bik a, chuvangin mitin hian neih ve ngei kan tum theuh a, rethei nih ai chuan dik vak lo a hauhsak pawh global world-ah chuan tupoh mai hian kan thlang tawh ni in a lang. Hei hian corruption a ti pung niin a lang. Kan nitin deuh thaw ah kan hmuh leh hriat hrang hrang te hian rilru ah nasa takin kan hriat aia thui zung alo kaih a, heng magazine kan chhiar thin te entirnan, playboy, cosmopolitan, gladrads, femina etcah hian Kristiante tana zir tur thu nung inziak a vang hle. Nawmchenna lam kawng inzirtirna a tam em em thung si. Han ngaihtuah hian technology lo chhuak thar zel te hi Mizo te hian a tha lam ai chuan a chhe lamah kan than chak phah zual zamah em ni aw? Mithiam te chuan an chhutdan chuan globalization hian kan khawvel ram ten inlaichinna tha an siam rual hian harsatna thlentu a ni thei tho a ni. Heng ramdang atanga thil tha tak tak awlsam te te a lo lut hian a nei lo te tan chuan rual awh ati na a, a nei leh neilo in kar a hla ting mai a ni. Khing ka rawn sawi te avang hian globalization zara kan neih technology hrim hrim ka do a ni lo a, a chhe vek ka tihna a ni kher lo. Mahse, a hman dan leh kan thiam loh leh chin tawk kan hriat loh hian atha lo zawngin kan society-ah nghawng a nei mek a ni. Computer lama hmasawn te hi a tha lutuk, M.A val /nula poh ni mahla tunlai khawvel a computer i thiam lo I nih chuan mi hawiher zau lo tih I ni dawn tlat! .Thiam theih leh zir theih ang apiang te hi kan theih chinah zir tum tlat ila, thanlen nan leh hmasawn nan hman kan zir tlat bawk tur a ni. Kristian kan nih na hre reng in engkimah a chin tawk hriain, ramdang mite kan entawn dawn a nih pawhin a tha lai apiang zir tum lehzual ila, thil thar apiang bawh huam huam lo in kan tan a tha ang em? Kan tangkai pui ang em? tih kan ngaihtuah hmasa fo tur a ni. Chu chu hmasawnna tur rahbi tha tak a ni dawn a ni. Globalization hian tunlai khawvel a nghawng nasa a, ram changkang zawkah pawh an lo buaipui mek a nih hi, chuvangin alo dawngsawn dan kan zir ngei tur a ni.
|
registered: Nov 09, 2005